قهوه ساز بیالتی : میراثی ایتالیایی برای قهوه‌نوش‌های سراسر دنیا

قهوه ساز بیالتی : میراثی ایتالیایی برای قهوه‌نوش‌های سراسر دنیا

 

صفا هراتیان

بیش از ۸۰ سال از اختراع موکا اکسپرس آقای بیالتی با آن چشمان خمار رو پایین و سبیل ایتالیایی و انگشت اشاره‌ی رو به بالا می‌گذرد و حالا این قهوه‌ساز کوچک خانگی با نشان تجاری معروفش، یادگاری‌ست از فرهنگ قهوه‌نوشی کلاسیک ایتالیا در قفسه‌ی آشپزخانه‌ی قهوه‌نوشان سرتاسر جهان. 

آیکافی – سال ۱۹۳۳ ایتالیا؛ وضع اقتصادی کشور چندان تعریفی ندارد. بانک‌ها در حال ورشکستی‌اند، جوان‌ها بی‌کارند، یاسی عمومی سراسر کشور را فرا گرفته و مردم برای گذران امور از پس‌اندازشان خرج می‌کنند. در شرایطی که کافه رفتن برای مردم عادی کاری لوکس و پرهزینه محسوب می‌شود، قهوه‌سازی شکیل و خوش‌ساخت به بازار می‌آید که هم ارزان است و هم می‌تواند اسپرسوی غلیظ کافه‌ها و اسپرسو-بارهای آن‌زمان را با تقریب خوبی شبیه‌سازی کند. لوئیجی د پونتی در ۱۹۳۳ این قهوه‌ساز را برای آلفونسو بیالتی طراحی می‌کند و این موکاپات خوش‌تراش چنان فراگیر می‌شود که می‌گویند امروزه از هر ۱۰ ایتالیایی، ۹ نفر در خانه‌‌اش یک موکا اکسپرس بیالتی دارد و تاکنون بیش از ۳۳۰ میلیون نمونه از آن ساخته شده است.

موکا اکسپرس در حقیقت نام اختصاصی‌ برند ِ بیالتی‌ست برای این قهوه‌ساز که به‌طور عمومی موکاپات (Moka Pot) یا قهوه‌ساز ِ رو گازی (Stove Top) خوانده می‌شود. موکا اشاره دارد به نام منطقه‌ای در یمن که از قدیمی‌ترین خاستگاه‌های قهوه به حساب می‌آید و اکسپرس یادآور سریع و ساده آماده شدن قهوه است. امروزه نمونه‌ای از موکا اکسپرس بیالتی در موزه‌هایی چون موزه‌ی هنرهای مدرن و موزه‌ی طراحی لندن نگه‌داری می‌شود.

 

قهوه‌سازی برای تمام فصول

آلفونسو بیالتی طی بیش از یک دهه کار در یک شرکت آلومینیوم‌سازی فرانسوی، مهارت‌های فلزکاری را فرا می‌گیرد. او در سال ۱۹۱۹ کارگاه آلومینیوم‌سازی خود را تاسیس و چند سال بعد کارگاهش را به استودیویی برای طراحی و تولید محصولات آلومینیومی تبدیل می‌کند. آلفونسو صنعت‌گری خلاق و شاعرپیشه بوده که ترجیح می‌داده وقتش را به طراحی ماشین‌‌آلات و ابزار صنعتی بگذراند تا این‌که خود را درگیر مسائل تجاری و بازار کند. درحالی‌که پسرش رناتو روحیه‌ای درست مخالف پدر داشت و هم او بود که با به‌دست گرفتن مدیریت کارخانه، از قهوه‌ساز بی‌ادعای پدر در طی سال‌ها محصولی جهانی ساخت.

اما ایده‌ی طراحی این قهوه‌ساز چطور به ذهن بیالتی ۴۵ ساله می‌رسد؟ ویلیام لیدول در کتاب خود آورده است که آلفونسو بیالتی نه در آشپزخانه یا کافه،‌ که با الهام گرفتن از مکانیزم ماشین‌لباس‌شویی‌های ابتدایی، به فکر طراحی موکا اکسپرس می‌افتد.

نمونه‌های ابتدایی موکا اکسپرس بیالتی؛ هنوز آدمک سبیلو بر بدنه‌ی قهوه‌ساز ظاهر نشده است.

در این مکانیزم ساده، سطلی درپوش‌دار که لوله‌ای به آن متصل است روی آتش قرار می‌گیرد و آب به‌همراه مواد شوینده درون سطل به جوش می‌آید. سپس آب ِ به‌جوش‌آمده که حالا با مواد شوینده به‌خوبی ترکیب شده از طریق لوله‌ای به مخزن لباس‌های چرک سرازیر می‌شود. بیالتی به این فکر می‌افتد که همین مکانیزم را می‌شود برای تهیه‌ی قهوه هم به‌کار گرفت: آب در محفظه‌ای روی شعله به جوش بیاید و با فشار از سبدی حاوی ِ قهوه‌ی آسیاب‌شده عبور کرده و در ظرفی دیگر جمع شود. نمونه‌هایی آزمایشی بر اساس این مکانیزم طراحی می‌شود تا در نهایت موکا اکسپرس بیالتی به شکل امروزی که ما می‌شناسیم ساخته و به بازار عرضه می‌شود.

قهوه‌ساز آقای بیالتی سوای از طراحی پاکیزه و چشم‌نوازش، از جنبه‌ی دیگری نیز مورد توجه قرار می‌گیرد که همانا استفاده از فلز سبک آلومینیوم در ساخت تجهیزات آشپزخانه بوده و این تحول صنعتی تاثیرگذاری در آن زمان محسوب می‌شده است. درهم‌آمیزی قهوه و آلومینیوم به عنوان دو عنصر سمبلیک مدرنیته در اروپای صنعتی آن زمان، منجر به تولید محصولی شد که هم‌نوا بود با تغییرات اجتماعی، اقتصادی و صنعتی زمانه.

در طی جنگ جهانی دوم و با بالا رفتن قیمت قهوه و آلومینیوم، کسب و کار شرکت بیالتی با بحران روبه‌رو می‌شود. در سال ۱۹۴۶ یعنی یک سال بعد از پایان جنگ، رناتو پسر آلفونسو که مدتی را در زندان‌های نازی‌ها گذرانده بود، به وطن بازگشته و مدیریت کارخانه‌ی بیالتی را که حالا علاوه بر قهوه‌ساز، محصولات دیگری هم تولید می‌کند،‌ برعهده گرفته و خط تولید کارخانه را صرفا به تولید یک محصول محدود می‌کند: موکا اکسپرس. او با راه‌اندازی یک کارزار تبلیغاتی عظیم و تمرکز بر تک‌محصول نام‌آشنای ِ‌کارخانه، جان دوباره‌ای به نام تجاری خانوادگی‌شان می‌بخشد. بیلبوردهای تبلیغاتی سراسر شهر میلان را فرا می‌گیرد و تیزرهای تلویزیونی، اروپای بعد از جنگ را دوباره به یاد قهوه می‌اندازد. این سرآغاز موفقیت جهانی قهوه‌ساز کوچکی‌ست که تا سال‌ها بعد با همان طرح و فرم ابتدایی تولید و به بازارهای سراسر دنیا عرضه می‌شود.

About ebuycoffee

پاسخ دهید